Khăn rằn Nam Bộ – Từ nét đặc trưng Nam Bộ đến mọi nẽo đường Việt Nam

Từ lâu, chiếc khăn rằn đã gắn liền với hình ảnh người dân miền Nam Việt Nam. Cùng với áo bà ba, khăn rằn trở thành một nét đặc trưng của trang phục miền Nam, đặc biệt là miền Tây Nam Bộ.

Cụ bà với khăn rằn Nam Bộ. Ảnh: eva.vn

Đầu tiên chúng mình tìm hiểu về nguồn gốc khăn rằn Nam Bộ nhé. Theo dòng lịch sử, khăn rằn Nam Bộ ngày nay có nguồn gốc từ loại khăn Krama truyền thống của người Campuchia. Vì đầu thế kỉ 17, khi người Việt đến vùng đất Tây Nam Bộ ngày nay khẩn hoang lập đất, đã có sự công cư với người Khmer ở Campuchia. Qua quá trình phát triển, một cộng đồng người Khmer trở thành công dân nước Việt, mang theo những giá trị văn hóa đặc sắc trong đó có khăn rằn, hòa nhập vào văn hóa Việt Nam bây giờ.

Khăn rằn trong phim Đất Phương Nam. Có thể thấy khăn được dệt thưa, mỏng. Ảnh: khanran.com

Khăn rằn Nam Bộ có một chút khác biệt so với khăn Krama của Campuchia. Khăn choàng Krama có nhiều màu nền hơn, đen, đỏ, xanh dương, xanh lá, nâu, tím phối với màu trắng. Khăn được dệt từ sợi bông không đánh sợi nên dày hơn, có thể dùng làm mền đắp hoặc làm xà rông quấn quanh thân. Do một số khác biệt về văn hóa, khăn rằn Nam Bộ được biến tấu một chút, mỏng nhẹ hơn, vẫn có những chức năng tương tự nhưng không dùng làm xà rông được, thường có màu đen, đỏ hoặc xanh dương phối với màu trắng. Và chức năng của khăn rằn là gì, mà sau khi được giới thiệu bởi người Kh’mer, đã nhanh chóng phổ biến và trở thành một nét văn hóa đặc sắc, biểu trưng đến nỗi nhắc đến khăn rằn là người ta nghĩ ngay đến hình ảnh những người dân miền Nam trong bộ bà ba khăn rằn giản dị, chân chất. Người ta có thể kể ra rất nhiều công dụng của khăn rằn, sau đây mình liệt kê một số công dụng mà mình tận mắt nhìn thấy ông bà, cô bác mình dùng nhé. Đầu tiên là hình ảnh khăn rằn cùng người dân ra đồng. Người ta quấn khăn quanh tóc, sước khăn từ trán lên đỉnh đầu rồi buộc chặt, để làm gọn tóc, và tránh mồ hôi từ đầu chảy xuống mặt, xuống mắt. Rồi người con gái cột lỏng khăn quanh cổ, thả hai đầu khăn dài xuống ngực, để khi làm mệt tiện tay dùng khăn lau mồ hôi. Hoặc khi cuốc đất, cáy cày, người ta cột khăn quanh hông cho gọn gàng tà áo. Đi chợ thì người ta cũng dùng khăn rằn che nắng, che bụi.

Khăn rằn Nam Bộ theo người dân ra đồng. Ảnh: vnphoto.net

Đến khi về nhà, các bà, các mẹ cũng dùng khăn rằn quấn tóc, choàng vai cho ấm. Các chú các bác khi cần leo cây cao, có thể dùng khăn cột thành vòng rồi xỏ vào cổ chân, nhờ dây khăn mà leo lên thoăn thoắt. Nhờ đặc tính mỏng nhẹ, dễ thấm nước nhưng cũng nhanh khô, khăn rằn được người dân ngày đó ưa chuộng và là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của người dân miền Nam. Hơn thế nữa, khăn rằn đã theo người miền Nam ra chiến trường, bảo vệ Tổ Quốc thân yêu. Khi xem lại những tấm ảnh ngày xưa, luôn thấp thoáng đâu đó bóng dáng chiếc khăn rằn quanh eo, quanh cổ chiến sĩ.

Đội quân tóc dài Mỏ Cày, Bến Tre trong phong trào Đồng Khởi. Ảnh: bentre.gov.vn

Qua thời gian, khi các loại quần áo phụ kiện hiện đại trở nên phổ biến, khăn rằn hầu như không được sử dụng nhiều ở miền Nam nữa. Chúng ta chỉ có thể bắt gặp hình ảnh khăn rằn ở những cụ già vẫn dùng quấn tóc, hoặc khi tham quan các khu du lịch ở miền tây có sự tái hiện các nét văn hóa đặc trưng. Những tưởng hình ảnh chiếc khăn rằn bị cuộc sống hiện đại làm phai mờ. Nhưng không phải thế, mà ngược lại, với các tính năng tiện dụng cùng ý nghĩa văn hóa đặc sắc, khăn rằn Nam Bộ được các bạn trẻ năng động mang đi khắp mọi nơi của Việt Nam, và cả ra ngoài thế giới rộng lớn.

Du khách tát mương khi về miền tây. Ảnh: hotdeal.vn

Đó là mùa hè đến, các bạn sinh viên tình nguyện mặc áo xanh, quấn khăn rằn đi về những vùng quê giúp người dân xây cầu, xây nhà tình thương, làm sach môi trường. Đó là trong những hình ảnh nổi bật nhiều năm gần đây, chiếc khăn rằn được các bạn đam mê du lịch bụi dùng che đầu, choàng cổ, hoặc sử dụng như một phụ kiện thời trang cùng chu du khắp mọi miền đất nước.

Sinh viên ĐH Văn Hiến xây nhà tình thương ở Đồng Tháp. Ảnh: conduongtoichon.vhu.edu.vn

Khăn rằn theo chân bạn trẻ đi du lịch. Ảnh: phunungaynay.vn

Hơn thế nữa, khăn rằn ngày nay không chỉ đặc trưng cho người dân miền Nam, mà là một đặc trưng văn hóa cho cả nước Việt Nam khi được giới thiệu ra bạn bè thế giới. Có những người về thăm quê rồi mua khăn rằn làm quà khi trở lại đất nước họ đang sống. Có các bạn sinh viên du học mang theo khăn rằn tặng bạn bè quốc tế, cũng không quên giữ lại một chiếc cho bản thân, để mỗi khi choàng khăn thêm tự hào về quê hương Việt Nam yêu dấu. Chiếc khăn rằn Nam Bộ được hồi sinh trong  sức sống trẻ như thế, thật là một điều quý giá, phải không nào.

Du học sinh Việt Nam với chiếc khăn rằn quê hương trên đất Nhật. Ảnh: Cam Nguyen.

 

Du học sinh Việt Nam với chiếc khăn rằn quê hương trên đất Nhật. Ảnh: Cam Nguyen.

 

  • Leave Comments